2025 yılında yaşanan don ve kuraklık, birçok tarımsal üründe ciddi verim kayıplarına yol açtı. Artan üretim maliyetleriyle birlikte çiftçilerin borç yükü ağırlaştı. Üretimlerini sürdürebilmek için borca giren çiftçiler, Ziraat Bankası’na 322,7 milyar lira faiz ödemek zorunda kaldı. Bankanın yakın takibe aldığı çiftçi destek kredilerinin miktarı ise 49,1 milyar liraya yükseldi.
Kamu bankaları arasında öne çıkan ve sübvansiyonlu kredilerle üreticinin başvurduğu Ziraat Bankası’nın net kârı, yıllık bazda yüzde 60’ın üzerinde artış göstererek 161,47 milyar TL’ye ulaştı.
Bu dönemde çiftçilere verilen destek kredilerinin izlendiği ihtisas kredileri yüzde 38,2 artarak 967,1 milyar liraya çıktı. Bankanın yakın izleme altındaki çiftçi kredileri ise bir yılda yüzde 98,8 artışla 24,7 milyar liradan 49,1 milyar liraya yükseldi. Yeniden yapılandırılan kredilerde de yaklaşık dört kat artış yaşanarak, 1 milyar 460,7 milyon liradan 5 milyar 984,4 milyon liraya ulaşıldı.
Banka, yıllar geçtikçe çiftçiye destek hedefinden uzaklaşırken, tarımsal nitelikli kredilerin toplam krediler içindeki oranı da azaldı. 2024 sonunda yüzde 23,9 olan bu oran, 2025’te yüzde 22,5’e geriledi.
Çiftçilerin borçları artarken, bankanın faiz gelirleri de rekor düzeye çıktı. 2025 sonu itibarıyla bankanın net faiz geliri 326,7 milyar TL’ye ulaştı. Bu rakam, bir önceki yılın aynı döneminde 165,6 milyar TL seviyesindeydi ve yüzde 97,3’lük bir artışa işaret etti. Faiz gelirinin neredeyse tamamı ihtisas bankacılığı faaliyetlerinden elde edildi. 2025 yılında ihtisas bankacılığından sağlanan faiz geliri 322,6 milyar liraya yükseldi. Bu tutar, 2024 yılında 211,4 milyar liraydı.
∗∗∗
Girdi Maliyetlerindeki Artış Devam Ediyor
Üretimden kazanç sağlayamayan ve borçlarını çevirebilmek için üretim araçlarını satmak zorunda kalan çiftçiler için girdi maliyetlerindeki artış hız kesmedi. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) verilerine göre, tarımsal girdi fiyat endeksi (Tarım-GFE) 2025 Aralık ayında aylık yüzde 1,30, yıllık ise yüzde 33,15 arttı. Yıllık bazda en yüksek artış yüzde 72,78 ile veteriner harcamalarında görüldü. Gübre fiyatları yüzde 44,95, tohum fiyatları ise yüzde 38,98 yükseldi.
∗∗∗
TMO’nun Fındık Politikası Tepki Çekti
CHP Ordu Milletvekili Mustafa Adıgüzel, Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) fındık alım politikasını protesto etmek amacıyla TMO’nun Ordu’daki genel merkezi önünde bir basın açıklaması yaptı. Adıgüzel, aracının bagajından getirdiği bir çuval fındığı omzunda taşıyarak ofisin önüne döktü. “TMO ve onu yönetenlere fındık üreticisinin mesajını getirdim. Bu fındık halkımızın ürünü, alın dedik, almadınız. Madem almadınız, böyle alın” diyerek tepkisini gösterdi.
Adıgüzel açıklamasında, “Bu fındığın tamamı ihraç edilerek döviz getiriyor. Fındık, ülke ekonomisi için önemli. Ancak bu yıl rekolte azaldı, fiyatların yükselmesi gerekirken tam tersi oldu. Bunun sorumlusu Ferrero ve Türkiye’deki işbirlikçileri. TMO ve Tarım Bakanlığı ise seyirci kalıyor. Sezon başında piyasa fiyatının altında taban fiyat açıklandı ve ilk darbeyi çiftçiye vurdular. Ferrero’nun piyasadaki etkisiyle fiyatlar baskılanıyor. Biz üreticinin yanında durmaya ve hakkını savunmaya devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.
